أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
249
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
كه : ما ترا برسالت فرستاديم كه اگرچه تو نيز بر ايشان گواهى اگر گواهى تو نباشد گواهى من كفايت است از آنكه من عالمم باحوال اينان و ليكن براى ابلاغ حجّت را فرمودم : [ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً ] جزاء و ثواب و عقاب بأمر من است و به حكم من ؛ تو به كار خود قيام كن و كار من با من گذار كه مرا درين كار يارى به كار نيست . [ سوره النساء ( 4 ) : آيات 80 تا 81 ] مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ وَ مَنْ تَوَلَّى فَما أَرْسَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً ( 80 ) وَ يَقُولُونَ طاعَةٌ فَإِذا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَ اللَّهُ يَكْتُبُ ما يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ كَفى بِاللَّهِ وَكِيلاً ( 81 ) سبب نزول آيت آن است كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : من أطاعنى فقد أطاع اللّه و من عصانى فقد عصى اللّه ؛ هر كه طاعت من دارد طاعت خداى داشته باشد و هر كه در من عاصى شود در خداى عاصى شده باشد منافقان گفتند : همانا اين مرد ميخواهد : تا ما او را بپرستيم و بخدائى او اقرار دهيم چنان كه ترسايان كردند با عيسى خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : همچنان است كه او ميگويد ؛ هر كه طاعت رسول دارد طاعت خداى داشته بود طاعت او طاعت منست و رضاى او رضاى منست و در اين آيت تمسّكى نيست مجبّره را از بهر آنكه مراد حقّ ازين اختصاص اوست و آنكه او از جملهء خواصّ حضرت است نه آنكه عين فعل رسول عين فعل خداى بود بلكه هر چه او فرمايد مصلحت بود چنان كه هر چه من فرمايم مصلحت در آن بود و او به چيزى نفرمايد الّا كه من فرموده باشم او را بدان ؛ پس طاعت او طاعت من باشد ، آنگه گفت : هر كه بر گردد و پشت بفرمان تو كند گو برگرد كه و بال آن هم برو خواهد بودن ما ترا بمحافظت او نفرستادهايم كار تو بيش از تبليغ نيست حافظ و رقيب و محاسب اعمال ايشان منم نه تو ، و گفتهاند كه : آيت منسوخ است بآيت قتال و [ حفيظ ] بمعنى مسلّط است چنان كه گفت : « لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ » پس از امر بجهاد رسول را بر ايشان مسلّط كرد و بر ايمان با ايشان قتال فرمود . [ وَ يَقُولُونَ طاعَةٌ ] تا اينان كدام قومند ؟ - بعضى گفتند : منافقان بودند چون بنزديك رسول آمدندى گفتندى فرمان تو ما را طاعت است و ما منقاد فرمان توئيم چون از پيش او برفتندى و با خلوت افتادندى كارهاى ديگر بخلاف آن سكاليدندى خداى تعالى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را بر آن مطّلع